Σε κάθε συνάντηση επεξεργαζόμαστε ένα πραγματικό περιστατικό από το πεδίο της Κοινωνικής Εργασίας. Το περιστατικό παρουσιάζεται με πλήρη ανωνυμοποίηση και χωρίς ονόματα, ακριβείς ημερομηνίες, συγκεκριμένες τοποθεσίες, ονόματα υπηρεσιών ή άλλους συνδυασμούς στοιχείων που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αναγνώριση προσώπου. Η παρουσίαση γίνεται με σύντομη, κοινή φόρμα και περιλαμβάνει:

• το γενικό πλαίσιο υπηρεσίας και το ρόλο του κοινωνικού λειτουργού,
• το ψυχοκοινωνικό και δημογραφικό προφίλ, μόνο στο βαθμό που είναι αναγκαίο,
• την παραπομπή, το δηλωμένο αίτημα και τις ανάγκες,
• τις δυσκολίες, τους πόρους και τους προστατευτικούς παράγοντες,
• τις ενδείξεις κινδύνου και τις ενέργειες που έχουν ήδη γίνει,
• τους εμπλεκόμενους φορείς και την ποιότητα της συνεργασίας,
• το βασικό ερώτημα ή δίλημμα που φέρνει ο/η συμμετέχων/ουσα στην εποπτεία.

Η ομάδα ξεκινά με καθοδηγούμενο αναστοχασμό πάνω στο περιστατικό. Οι συμμετέχοντες/ουσες μοιράζονται πρώτες σκέψεις, ερωτήματα, υποθέσεις, συναισθηματικές αντιδράσεις και δυσκολίες, χωρίς βιαστικές ερμηνείες ή επικριτική στάση. Στο πλαίσιο αυτό επεξεργαζόμαστε ζητήματα όπως:

• την επαγγελματική και συμβουλευτική στάση,
• τη σχέση και τη συμμαχία με τον εξυπηρετούμενο,
• τη συναισθηματική επίδραση του περιστατικού στον επαγγελματία,
• την εμπλοκή, υην υπερεμπλοκή και την ανάγκη «διάσωσης»,
• τις προσωπικές αξίες, τις ευαισθησίες και τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα του επαγγελματία,
• τις δεοντολογικές εντάσεις και τα σημεία στα οποία χρειάζεται επιπλέον υποστήριξη ή παραπομπή.

Στη συνέχεια οργανώνουμε βήμα-βήμα την κατανόηση του περιστατικού. Δεν περιοριζόμαστε σε μια λίστα προβλημάτων, αλλά εξετάζουμε πώς αλληλεπιδρούν οι ατομικοί, οικογενειακοί, κοινωνικοί, οικονομικοί, θεσμικοί και ψυχολογικοί παράγοντες. Μαθαίνουμε να διερευνούμε:

• τη διαφορά ανάμεσα στο αρχικό αίτημα και στις βαθύτερες ανάγκες,
• τους παράγοντες που πυροδοτούν, συντηρούν ή επιδεινώνουν τη δυσκολία,
• τις σχέσεις, τους ρόλους και τα συστήματα μέσα στα οποία ζει το πρόσωπο,
• τους παράγοντες κινδύνου, τους προστατευτικούς παράγοντες και τους διαθέσιμους πόρους,
• τις πληροφορίες που λείπουν και τις ερωτήσεις που χρειάζεται να προηγηθούν μιας παρέμβασης,
• τις ενδείξεις που απαιτούν παραπομπή ή συνεργασία με άλλο επαγγελματία/φορέα,
• μια συνεκτική ψυχοκοινωνική υπόθεση εργασίας, χωρίς πρόωρες ή μη τεκμηριωμένες διαγνωστικές ετικέτες,

Κεντρικός άξονας του προγράμματος είναι η σύνδεση της κατανόησης του περιστατικού με τον πραγματικό ρόλο και το καθηκοντολόγιο του κοινωνικού λειτουργού. Για κάθε περίπτωση εξετάζουμε τι μπορεί να αναλάβει ο επαγγελματίας, τι δεν είναι δική του αρμοδιότητα, πού χρειάζεται συνεργασία και πότε η παραπομπή είναι η ασφαλέστερη και επιστημονικά ορθότερη επιλογή. Επεξεργαζόμαστε, μεταξύ άλλων:

• το επαγγελματικό πλαίσιο, το συμβόλαιο και τη διαθεσιμότητα,
• τη διαχείριση απαιτήσεων, πιέσεων και μη ρεαλιστικών προσδοκιών,
• την εμπιστευτικότητα και τα όρια κοινοποίησης πληροφοριών,
• τη συνεργασία με ψυχολόγους, ψυχιάτρους, εκπαιδευτικούς, υπηρεσίες υγείας και κοινωνικούς φορείς,
• τη σύνταξη σαφούς αιτήματος παραπομπής ή διεπιστημονικής συνεργασίας,
• τη διαχείριση διαφωνιών μεταξύ επαγγελματιών και υπηρεσιών,
• την προστασία του εξυπηρετούμενου και του επαγγελματία σε σύνθετες ή υψηλού κινδύνου καταστάσεις,

Ένα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του προγράμματος είναι ότι η εποπτική επεξεργασία εμπλουτίζεται με τρόπους κατανόησης και πρακτικά εργαλεία από διαφορετικές ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις, ανάλογα με τις ανάγκες του περιστατικού. Μεταξύ άλλων, αξιοποιούνται στοιχεία από:

• Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT): σύνδεση σκέψεων, συναισθημάτων και συμπεριφορών, λειτουργική ανάλυση, στοχοθεσία και ψυχοεκπαίδευση.
• Συστημική Ψυχοθεραπεία: πλαίσιο, σχέσεις, ρόλοι, κυκλικότητα, οικογένεια, δίκτυο και κυκλικές ερωτήσεις.
• Ψυχοδυναμική προσέγγιση: μοτίβα σχέσης, άμυνες, ανάγκες, επαναλήψεις, μεταβίβαση και αντιμεταβίβαση ως υλικό αναστοχασμού.
• Θεραπεία Σχημάτων: βασικές ανάγκες, επαναλαμβανόμενα σχήματα και τρόποι λειτουργίας.
• Gestalt: επίγνωση του εδώ-και-τώρα, επαφή και αναγνώριση συναισθηματικών ή σωματικών σημάτων.
• Συνθετική προσέγγιση: επιλογή του κατάλληλου φακού και εργαλείου για τον άνθρωπο, το αίτημα, το πλαίσιο και τον επαγγελματικό ρόλο.

Μετά την αξιολόγηση και την εποπτική διατύπωση, οργανώνουμε ένα σαφές και ρεαλιστικό πλάνο παρέμβασης. Η ομάδα εξετάζει:

• τις άμεσες προτεραιότητες και τα ζητήματα ασφάλειας,
• τους βραχυπρόθεσμους και μεσοπρόθεσμους στόχους,
• τι μπορεί να γίνει στην επόμενη επαγγελματική επαφή,
• ποια μέλη της οικογένειας, του δικτύου ή ποιοι φορείς χρειάζεται να εμπλακούν,
• τις συμβουλευτικές παρεμβάσεις που είναι κατάλληλες για το συγκεκριμένο πλαίσιο,
• τους πιθανούς κινδύνους, τα εμπόδια και τα εναλλακτικά βήματα,
• τα κριτήρια με τα οποία θα επανεκτιμηθεί η πορεία,
• τις προϋποθέσεις για παραπομπή, ολοκλήρωση ή αλλαγή στόχου.

Σε κάθε συνάντηση παρουσιάζονται στοχευμένες τεχνικές και παρεμβατικές στρατηγικές που συνδέονται άμεσα με το περιστατικό. Η επόπτρια εξηγεί τη λογική τους, δείχνει παραδείγματα χρήσης και στη συνέχεια οι συμμετέχοντες τις δοκιμάζουν μέσα από role playing και μικρές βιωματικές ασκήσεις. Ενδεικτικά εργαζόμαστε πάνω σε:

• ενεργητική ακρόαση, αντανάκλαση και επικύρωση,
• ερωτήσεις διερεύνησης, καθοδηγούμενης ανακάλυψης και αναστοχασμού,
• συστημικές και κυκλικές ερωτήσεις,
• κλίμακες, στοχοθεσία και αναγνώριση μικρών αλλαγών,
• γλώσσα οριοθέτησης και διαχείριση δύσκολων αιτημάτων,
• ψυχοεκπαίδευση προσαρμοσμένη στο πρόσωπο και στο πλαίσιο,
• χαρτογράφηση πόρων, δικτύου και φορέων,
• διατύπωση παραπομπής, δύσκολης ενημέρωσης ή διεπιστημονικής επικοινωνίας,
• αναστοχασμό πάνω στη στάση, στον τόνο και στη μη λεκτική επικοινωνία.

Ο στόχος είναι οι συμμετέχοντες να ολοκληρώνουν κάθε συνάντηση με συγκεκριμένα εργαλεία, φράσεις, ερωτήσεις και επόμενα βήματα που μπορούν να μεταφέρουν υπεύθυνα στην καθημερινή τους πρακτική.

• «Δεν ξέρω από πού να αρχίσω» – Από το σύνθετο αίτημα στον πρώτο χάρτη παρέμβασης.
• «Με χρειάζεται συνέχεια… ή δυσκολεύομαι εγώ να βάλω όριο;» – Εμπλοκή, διάσωση και επαγγελματικό πλαίσιο.
• «Ο έφηβος που δεν μιλά» – Οικογένεια, σχολείο, εμπιστευτικότητα και ενδείξεις κινδύνου.
• «Θέλω να φύγω, αλλά δεν μπορώ» – Βία, αμφιθυμία και παρέμβαση χωρίς επιβολή.
• «Πολλοί φορείς, καμία κοινή γραμμή» – Σύνθετες ανάγκες και συντονισμός δικτύου.
• «Όταν τίποτα δεν φαίνεται να αλλάζει» – Σύνθεση, αδιέξοδο και επόμενο βήμα.

Τα περιστατικά επιλέγονται με βάση τη μαθησιακή τους αξία, τη θεματική ισορροπία, την ασφάλεια και την επαρκή ανωνυμοποίηση. Δεν δημιουργείται η προσδοκία ότι κάθε μέλος της ομάδας θα παρουσιάσει υποχρεωτικά δικό του περιστατικό.